Handhaving en rolverdeling gemeente omgevingsdienst

Waarom dit onderwerp belangrijk is

De GACS plicht is een wettelijke eis voor bepaalde utiliteitsgebouwen. In toezicht gaat het om twee kernvragen:

1. Valt het gebouw onder de plicht (scope en vermogensgrens).
2. Werkt het systeem aantoonbaar, niet alleen “aanwezig op papier”.

Wie is verantwoordelijk voor naleving

De gebouweigenaar is verantwoordelijk dat het gebouw aan de eis voldoet. Beheer en uitvoering kunnen worden uitbesteed, maar de verantwoordelijkheid voor naleving blijft bij de eigenaar.

Wie is bevoegd gezag voor toezicht en handhaving

Toezicht en handhaving op regels uit het bouwregelgeving domein is belegd bij het decentrale bevoegd gezag. In de praktijk is de gemeente doorgaans bevoegd gezag voor toezicht en handhaving.

Rol van de omgevingsdienst in de praktijk

Veel gemeenten laten de uitvoering van toezicht en handhaving uitvoeren door de omgevingsdienst, op basis van mandaat of een dienstverleningsovereenkomst. De omgevingsdienst voert dan het dossierwerk, de controles en de handhavingsstappen uit, binnen het gemeentelijke kader.

Wat je als toezichthouder minimaal moet toetsen

Stap 1 Scope en vermogen

1. Vaststellen dat het gebouw utiliteit is.
2. Vaststellen welk verwarmings en of airconditioningsysteem onder de plicht valt.
3. Onderbouwde vermogensbepaling (nominaal vermogen) en afbakening van ruimten.

Stap 2 Aantoonbare werking van GACS

Een GACS moet in de praktijk aantoonbaar deze functies leveren:

1. Continu monitoren, vastleggen en analyseren van energiegebruik, met mogelijkheid tot bijsturen.
2. Rendementsverliezen opsporen en beheerder informeren over verbetermogelijkheden.
3. Communicatie met verbonden technische bouwsystemen en andere apparaten in het gebouw.
4. Samenwerken met andere systemen die het energiegebruik beïnvloeden, onafhankelijk van fabrikant.

Stap 3 Bewijsstukken opvragen

Vraag minimaal op:

1. Installatieoverzicht met nominale vermogens en berekening (verwarming en koeling apart).
2. Systeemoverzicht GACS met scope (welke installaties gekoppeld, welke functies actief).
3. Voorbeelden van trenddata over meerdere weken (energie en kernvariabelen).
4. Voorbeelden van signalering en opvolging (melding, rapportage, werkorder, aanpassing).
5. Overzicht van bijsturing (schema’s, setpoints, regels) en wanneer dit is aangepast.

Relatie met keuringsplicht voor verwarmings en aircosystemen

Voor verwarmings en airconditioningssystemen geldt een keuringsplicht vanaf 70 kW. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de handhaving van deze keuringsplicht en controleren keuringsrapporten steekproefsgewijs. Als het gebouw een GACS heeft zoals bedoeld in de regels, vervalt de keuringsplicht voor die installaties.

Wat je altijd vastlegt in het toezichtdossier

1. Scope en afbakening (gebouwfunctie, zones, uitgesloten ruimten met motivatie).
2. Vermogensonderbouwing (bron, optelsom, conclusies).
3. GACS functies (monitoring, analyse, signalering, bijsturing, communicatie).
4. Bewijs (exports, screenshots, rapportagefragmenten, logboeken).
5. Beoordeling (conform, tekortkoming, herstelactie en termijn).

‍